سقف شیروانی با ورق گالوانیزه یکی از رایجترین روشهای پوششدهی سازههای صنعتی، مسکونی و کشاورزی در ایران است. مقاومت بالا در برابر زنگ زدگی و خورده شدن، وزن سبک، سرعت بالای نصب و هزینه اجرایی مناسب، این نوع پوشش را به انتخاب اول پیمانکاران در مناطق بارانی و مرطوب بهویژه شمال کشور و استان های مازندران، گستان و گیلان تبدیل کرده است. اما اجرای اصولی سقف شیروانی فلزی نیازمند رعایت دقیق پارامترهای فنی در هر مرحله است؛ از انتخاب نوع ورق و محاسبه شیب تا آببندی نقاط بحرانی و کنترل کیفیت پس از نصب.
در این مطلب نحوه اجرای سقف شیروانی با ورق گالوانیزه را به طور کامل آموزش می دهیم و مراحل نصب و ساخت شیروانی فلزی یا حلبی را گام به گام توضیح خواهیم داد.
1. انتخاب ورق مناسب نصب سقف شیروانی فلزی
با توجه به کاربرد سازه؛ ویلا، ساختمان مسکونی، انبار، سوله و ساختمان های صنعتی نو ایرانیت و حلب فلزی سقف متفاوت خواهد بود. از طرفی با توجه به موقعیت جغرافیایی پروژه و میزان بارندگی نوع جنس و فرمینگ ورق شیروانی را باید انتخاب کنیم.
جنس ورق شیروانی
ورق های سقفی فلزی از نظر جنس در انواع گالوانیزه، آهنی، رنگی و … تقسیم بندی می شوند. بهترین نوع برای استفاده در پوشاندن سقف شیبدار در مناطق مرطوب گالوانیزه و رنگی است. در مطلب ورق گالوانیزه چیست تمامی مشخصات و ویژگی های این نوع ورق فولادی را معرفی کردیم و می توانید ببینید که چه طور اخته می شوند.
انواع فرمینگ ورق شیروانی
ایرانیت های فلزی از نظر طرح موج ها به انواع مختلفی تقسیم می شوند که هر کدام جدا از بحث ظاهر، قیمت، کیفیت و کاربرد متفاوتی نیز دارند.
- ورق کرکرهای یا سینوسی: رایجترین نوع حلب سقفی در بازار ایران ورق کرکره است.
ورق های سینوسی عموما به روش گرم گالوانیزه می شوند و با توجه به وزن سبک و قیمت پایین انتخابی عالی برای سازه های سبک تا متوسط و در مناطق کم بارش هستند. - ورق ذوزنقه ای: موجهای این نوع فرم به شکل ذوزنقه است و با عمق بیشتر نسبت به نوع سینوسی مقاومت بالاتر مکانیکی را دارد. برای سقف سوله، انبار و سازههایی با دهانه بزرگ در مناطق بادخیز و برفی این ورق می تواند گزینه ای مناسب باشد.
- ورق شادولاین: از نظر شکل ظاهری این نوع ورق زیبا و خوشگلتر است. از نظر فنی نیز همپوشانی کمتری نیاز دارد و انتخابی خوب برای اجرای سقف ویلا و منازل مسکونی در مناطق پر بارش است.
- ورق دامپا یا لمبه: ورق دامپا در سه نوع طولی، برگی و قطعه ای تولید میشود. بیشتر در نما، سقف کاذب و اجرای سقف پارکینگها کاربرد دارد.
- ورق طرح سفال ژنوا و پالرمو: ورق های طرح سفال ظاهری سنتی و به شکل سفال دارند با کاربرد در ساختمانهای مسکونی که بافت معماری سنتی را حفظ میکنند. در ایران برای سقف ویلاها نیز از این طرح با رنگ های متنوع استفاده می شود.
| نوع ورق | شیب مناسب | حداقل همپوشانی افقی | ضخامت پوشش گالوانیزه | کاربرد |
| کرکرهای / سینوسی | ۱:۳ (۱۸–۲۰°) | ۱۵–۲۰ سانتیمتر | ۸۰–۱۲۰ میکرون | سوله، انبار، مناطق کمبارش |
| ذوزنقهای | ۱:۲ (۲۶–۲۷°) | ۱۰–۱۵ سانتیمتر | ۸۰–۱۲۰ میکرون | سوله صنعتی، انبار بزرگ |
| شادولاین | ۱:۱.۵ (۳۳–۳۵°) | ۸–۱۰ سانتیمتر | ۱۰۰–۱۲۰ میکرون | ویلا، مناطق پربارش |
| دامپا / لمبه | ۱:۲ | ۵–۸ سانتیمتر | ۶۰–۸۰ میکرون | نما، سقف کاذب، پارکینگ |
| طرح سفال | ۱:۱.۵ | طبق دیتاشیت | ۸۰–۱۰۰ میکرون | مسکونی، معماری کلاسیک |
در صفحه انواع ورق شیروانی تمامی مدل های ورق های سقفی فلزی را به طور کامل معرفی کردم.
مشخصات ابعادی استاندارد
ورقهای گالوانیزه شیروانی معمولاً در عرضهای ۱۰۰ و ۱۲۵ سانتیمتر تولید میشوند. عرض مفید پس از احتساب همپوشانی، ۵ سانتیمتر کمتر از عرض اسمی است. طول ورقها بر اساس سفارش از رولهای ورق برش داده میشود؛ طول استاندارد رایج در بازار ۶ متر است، اما طول بیشتر و کمتر مانند 2 متری، 4 متری، 10 متری و … نیز برای سازههای بزرگ و کوچک استفاده میشود. ضخامت ورق پایه بین ۰.۳ تا ۳ میلیمتر متغیر است؛ برای مناطق بادخیز و برفی، ضخامت ۰.۵ میلیمتر به بالا توصیه میشود. در اجرای سقف انبارهای کوچک در شمال ایران از حلب 2 متری به جهت راحتی در جابجایی و نصب روی شیروانی استفاده می شود.
همچنین یکی از موارد مهم در انتخاب ابعاد بحث کاهش عرض مفید بدلیل فرمینگ است؛ در کارخانه های فرمینگ ورق های 100 و 125 سانتی موجدار شده و عرض مفید انها جدا از مقدار اورلپ به حدود 80 تا 110 سانت کاهش پیدا می کند که لازم است به ان دقت کنیم.
۲. محاسبه و طراحی شیب سقف شیروانی
شیب سقف پارامتر اساسی است که بر تخلیه آب و برف، بار وارده به سازه، و نوع ورق انتخابی تأثیر مستقیم دارد. این شیب از نسبت ارتفاع دیوار شیروانی به طول نیمدهانه سقف محاسبه میشود. همانطور که می دانیم در شمال ایران سقف خانه ها را شیبدار می سازند و دلیل آن بارش زیاد و نیاز به تخلیه سریع بار مرده شیروانی است.
| نسبت شیب | زاویه تقریبی | کاربرد توصیهشده | ملاحظات |
| ۱:۳ | ۱۸–۲۰ درجه | مناطق گرم و کمبارش | اقتصادی، مصرف مصالح کمتر |
| ۱:۲ | ۲۶–۲۷ درجه | شرایط اقلیمی متعادل | مقاومت خوب در برابر باد |
| ۱:۱.۵ | ۳۳–۳۵ درجه | مناطق برفی و پربارش | تخلیه سریع برف و باران |
| ۱:۱ | ۴۵ درجه | شرایط خاص معماری | هزینه اجرا بالاتر |
برای مناطق شمال کشور با بارش متوسط سالانه بالای ۱۰۰۰ میلیمتر، شیب ۱:۱.۵ تا ۱:۲ استاندارد محسوب میشود. در مناطق کوهستانی با بار برف سنگین، محاسبات سازهای بار برف باید پیش از تعیین شیب انجام شود. اصلا دلیل شیب زیاد کلبه های سوئیسی بخاطر بارش زیاد برف در کشور سوییس و سایر کشورهای حوزه اسکاندیناوی است.
۳. آموزش آهن کشی سقف شیروانی فلزی با قوطی و خرپا
در زیرسازی شیروانی از چوب، قوطی آهن، تسمه و … استفاده می شود ولی در اینجا ما تصمیم به داریم اجرا با قوطی و خرپا را توضیح دهیم.
قوطی کشی و کلافبندی محیطی
اولین گام در اجرای سقف شیروانی، ایجاد چارچوب فلزی است. چارچوب فلزی شامل ستون های فلزی، تیرهای افقی و خرپا می شود. با تیر های عمودی که می تواند از پروفیل ستونی استفاده شود و وظیفه اتصال شیروانی به سازه اصلی و اسکلت ساختمان را دارد می توان در برابر نیروهای باد و برف مقاومت ایجاد کرد. ب روری این ستون ها تیرهای افقی و خرپا قرا ر گرفته و با جوشکاری، پیچ و مهره و اتصالات همه این مصالح را بهم سغت می کنیم. در گذشته بسیای از سازه ها از چوب برای استراکچر اصلی شیروانی استفاده می شد ولی امروزه اکثرا قوطی های اهنی مورد استفاده قرار می گیرند.
جانمایی تیرهای افقی یا پرلینها
پرلینها (Purlins) تیرکهای افقی هستند که ورق شیروانی مستقیماً روی آنها نصب میشود. فاصله بین پرلینها تابع مستقیم ضخامت ورق، نوع فرمینگ و بار طراحی (باد + برف) است.
| ضخامت ورق (mm) | حداکثر فاصله پرلین — بار سبک | حداکثر فاصله پرلین — بار متوسط |
| ۰.۳ | ۱۲۰ سانتیمتر | ۹۰ سانتیمتر |
| ۰.۴ | ۱۵۰ سانتیمتر | ۱۲۰ سانتیمتر |
| ۰.۵ | ۱۸۰ سانتیمتر | ۱۵۰ سانتیمتر |
| ۰.۶ به بالا | ۲۰۰ سانتیمتر | ۱۸۰ سانتیمتر |
پرلینها باید کاملاً تراز و هم سطح باشند. هر انحراف در تراز تیرهای فلزی افقی باعث می شود ورق بر روی آن درست ننشیند و این موضوع باعث تمرکز فشار و تنش در ان نقطه شده و باعث درنهایت شکست ورق یا نشتی آب باران و برف میشود.
لایه عایق رطوبتی
در اجرای سقف شیروانی برخی از پروژه ها که حفاظت حرارتی یا رطوبتی اهمیت دارد، باید پیش از نصب ورق گالوانیزه یک لایه عایق نصب شود. رایج ترین عایق های صدا و گرما عبارتند از:
- عایق رطوبتی قیری: اقتصادی، مناسب برای سازههای صنعتی
- ایزوگام یا غشای EPDM: مقاومت بالاتر، مناسب برای سقفهای مسکونی
- ساندویچ پانل سقفی: در پروژههایی که نیاز به عایق حرارتی و صوتی همزمان وجود دارد، جایگزینی مناسب برای سقف شیروانی معمولی است.
- عایق پشم شیشه: پشم شیشه هم جز عایق های صدا و حرارت است که اتفاقا در ایران بسیار زیاد استفاده می شود.
۴. برش و آمادهسازی ورق گالوانیزه
برش حلب های شیروانی نیاز به دقت و ظرافت بالایی دارد. علاوه بر احتیاط نیاز است اندازه ها را با در نظر داشتن تمام جوانب برش دهیم تا دور ریز کمتر و داشته باشیم و در هزینه ها صرفه جویی کرده باشیم.
اندازهگیری و محاسبه
پیش از برش، باید طول دقیق هر شیت بر اساس ابعاد سقف، شیب، و میزان اورهنگ (Overhang) محاسبه شود. همپوشانی لبههای افقی (حدود ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر بسته به نوع ورق) باید در محاسبات لحاظ شود.
ابزار برش
| ابزار | سرعت برش | کیفیت لبه | ملاحظه ایمنی |
| قیچی مخصوص ورق | کم | عالی – بدون تولید حرارت | ایمن ترین گزینه |
| اره گردبر | متوسط | خوب | تولید براده فلزی |
| دستگاه فرز | بالا | متوسط – لبه داغ | حتماً لبه را رنگ بزنید |
پس از استفاده از دستگاه فرز، لبههای برش خورده ورق سقفی باید بلافاصله با رنگ ضدزنگ یا پرایمر روی پوشش داده شوند. حرارت ایجادشده در فرزکاری پوشش گالوانیزه را میسوزاند و لبه لخت ورق در معرض خوردگی سریع قرار میگیرد و اگر بدون رعایت این نکته در اجرای سقف شیروانی استفاده شود ماندگاری را کاهش می دهد.
انبارداری و حمل
- ورقها روی تختههای چوبی یا شاسی فلزی دپو شوند تا پوشش گالوانیزه آسیب نبیند
- در حمل ورقهای بلند (۶ متر به بالا) از تکیهگاه میانی استفاده شود تا خمش شدید ایجاد نشود و حلب تا بخورد.
- لبههای برشخورده با محافظ موقت پوشانده شوند.
- هنگام جابجایی نهایت دقت به کار گرفته شود.
۵.آموزش گام به گام نصب ورق شیروانی روی سقف
بعد از تمام این کارها حالا وقت یادگیری نحوه نصب ورق های گالوانیزه سقفی بر روی چارچوبهای ایجاد شده با قوطی و پروفیل است.
گام اول: تعیین جهت نصب ورق
ورقها باید از لبه پایین شیروانی به سمت بالای آن و از سمت بادپناه به سمت مقابل نصب شوند. نصب در خلاف جهت باد غالب باعث میشود باد به زیر لبه همپوشانی نفوذ کرده و ورق را بلند کند. برای تعیین جهت باد غالب در هر منطقه، باید به دادههای هواشناسی یا تجربیات اجرایی محلی رجوع کرد.
گام دوم: سوراخکاری ایرانیت و حلب های سقفی
برخی ورقها در کارخانه سوراخهای استاندارد دارند؛ اگر ندارند، با مته ۵ میلیمتری سوراخ هایی در فاصله 15 تا 20 سانتی متر از لبه ورق ایجاد میکنیم. سوراخها باید روی قله موج قرار گیرند، نه در دره موج ورق.
گام سوم: قرارگیری ورق روی تیر افقی
ورقها بهصورت افقی روی پرلینها یا شاه تیرها قرار میگیرند. برای جلوگیری از ورود باد و آب از انتهای ورقها، انتهای پایینی را با نوار بوتیل یا فوم مخصوص ببندید.
گام چهارم: پیچ کردن ورق به آهن زیرین
پیچهای خودکار با واشر EPDM یا پلیکربنات استاندارد ابزار اتصال اصلی در سقف شیروانی گالوانیزه است.
| پارامتر | مقدار استاندارد |
| قطر پیچ | 5 × 10 میلیمتر |
| قطر سرمته | ۵ میلیمتر |
| فاصله پیچها در لبه | ۳۰–۴۰ سانتیمتر |
| فاصله پیچها در میانه ورق | ۶۰ سانتیمتر |
| گشتاور بستن | طبق نظر مهندس |
| موقعیت پیچ | روی قله موج ورق |
در مرحله پیچ کردن باید بدانید که پیچ شل باعث نشت آب از اطرافش شده و با بیش از حد سفت کردن نیز ممکن است واشر له شده و علاوه بر از بین رفتن آب بندی ورق در ان ناحیه شکم کند.
گام پنجم: رعایت همپوشانی (اورلپ)
| جهت همپوشانی | حداقل | حد اکثر |
| طولی (بین دو ورق پشت سر هم) | ۱۵ سانتیمتر | ۲۰–۲۵ سانتیمتر در مناطق بارانی |
| عرضی (بین دو ورق کنار هم) | یک موج کامل | دو موج در مناطق بادخیز |
در نقاط همپوشانی، استفاده از چسب بوتیل نواری یا فوم آببندی در فضای بین دو ورق، احتمال نفوذ مویرگی آب را به صفر میرساند.
۶. فلاشینگها و آب بندی نقاط بحرانی
نقاط بحرانی سقف شیروانی جایی هستند که اگر آببندی درست انجام نشود، تمام سرمایهگذاری در خرید ورق مرغوب و نصب دقیق بیاثر میشود.
تاج سقف یا کلاهک خط الراس
کلاهک خطالرأس در بالاترین نقطه سقف نصب میشود. باید:
- با پیچ و واشر به هر دو طرف ورق محکم شود
- درز بین تاج سقف و ورق شیروانی با فوم یا چسب بوتیل آب بندی شود
- همپوشانی قطعات ریجکپ حداقل ۱۵ سانتیمتر باشد
فلاشینگ کنج سقف یا کلاهک یالهای سقف
لبههای مورب سقف شیروانی چندشیبه باید با هیپکپ پوشانده شوند. جنس آن باید با ورق اصلی مطابقت داشته باشد تا خوردگی گالوانیکی بین دو فلز ناهمجنس رخ ندهد.
ورق آبرو دره سقف
درهها — محل تلاقی دو شیب سقف — بیشترین حجم جریان آب را دارند و حساسترین نقطه سقف هستند.
روش اجرا و نصب دره آبرو: ۱. یک ورق مستقل گالوانیزه یا آلومینیومی به عرض حداقل ۵۰ سانتیمتر در دره قرار دهید ۲. لبههای ورق شیروانی حداقل ۱۵ سانتیمتر روی این ورق دره قرار گیرند ۳. لبههای فوقانی با ماستیک یا سیلیکون آببندی شوند
فلاشینگ دیوار — سایدوال و اندوال
| نوع فلاشینگ | موقعیت | نکته اجرایی |
| سایدوال (Side-Wall) | دیوار جانبی موازی شیب | باید از زیر ورق کشیده شود، نه روی آن |
| اندوال (End-Wall) | دیوار عمود بر شیب | انتهای فلاشینگ با ماستیک آببندی شود |
آببندی اطراف دودکش و ونت
دودکش و ونت به دلیل شکلهای نامنظم، دشوارترین نقاط آببندی هستند. روش صحیح:
- چهار طرف دودکش با فلاشینگ های مجزا (بیس، دو طرف و کلاه بالایی) پوشانده شود
- درزهای فلاشینگ با چسب سیلیکونی یا پلیمری مقاوم در برابر UV پر شود
- پس از خشک شدن کامل چسب، تست آب پاشی انجام شود
نبشی اورهنگ یا پیانی سقف
در لبه بیرونی سقف، یک نبشی فلزی تقویتی (Drip Edge) نصب کنید. این نبشی از تاب خوردگی لبه ورق در باد جلوگیری میکند، آب را از دیوار دور نگه میدارد، و ظاهر لبه سقف را مرتب میکند.
۷. خطاهای رایج در ساخت سقف شیروانی گالوانیزه
| خطا | پیامد | راه پیشگیری |
| نصب در خلاف جهت باد غالب | کندهشدن ورق در طوفان | تعیین جهت باد پیش از شروع |
| همپوشانی ناکافی | نشت آب از درزها | رعایت حداقلهای جدول |
| پیچکوبی در دره موج | نشت مستقیم از سوراخ | همیشه روی قله موج |
| لهشدن واشر | از بین رفتن آببندی | استفاده از گشتاور صحیح |
| رنگ نزدن لبه برش | زنگزدگی در ۶ تا ۱۲ ماه | رنگ ضدزنگ بلافاصله پس از برش |
| آب بندی ناقص دره | نشت در اولین باران | استفاده از ورق دره مستقل |
| فاصله بیش از حد پرلین | خمش و شکست ورق در بار برف | رعایت جدول فواصل |
| اختلاط فلزات ناهمجنس | خوردگی گالوانیکی | تطابق جنس فلاشینگ با ورق |
۸. چک لیست کنترل کیفیت و تست شیروانی پس از نصب
بلا فاصله بعد از اجرا و نصب ورق های شیروانی بر روی سقف موارد زیر به صورت ظاهری بررسی می کنیم تا از مشکلات پیش پا افتاده جلوگیری کنیم:
- تمام ورقها تراز و بدون تاب باشند.
- فاصله همه پیچها یکنواخت و صحیح باشد.
- واشرها له نشده باشند.
- لبههای برشخورده ورق رنگی سقف، رنگآمیزی شده باشند.
- ریجکپ، هیپکپ و درهها درست نصب شده باشند.
- فلاشینگهای سایدوال و اندوال کامل باشند.
- آببندی اطراف دودکش و ونت سقف شیروانی انجام شده باشد.
تست عملکردی
پس از بررسی بصری نیاز به انجام چند تست و آزمایش عملی داریم که در ادامه می خوانیم:
- تست آبپاشی: با شلنگ آب از پایین به بالا روی شیروانی اجرا شده آب بپاشید و داخل سازه را از نظر نشت بررسی کنید
- تست بازرسی زیرسقف: زیر سقف را با نور برای یافتن سوراخ بررسی کنید
- بررسی انقباض حرارتی: مطمئن شوید پیچها فضای کافی برای انبساط ورق در روزهای گرم دارند
۹. محاسبه هزینه اجرای سقف شیروانی
هزینه نهایی اجرا به عوامل زیر بستگی دارد:
| عامل | تأثیر بر هزینه |
| متراژ سقف | هر چه متراژ بیتر پس وزن ورق بیشتر و لذا هزینه اجرای و ساخت بیشتر |
| نوع فرمینگ و ضخامت ورق | ورق کرکرهای ارزان تر، شادولاین گرانتر |
| تعداد فلاشینگهای ویژه | هر دودکش یا ونت هزینه جداگانه دارد |
| شیب سقف | شیب زیاد باعث هزینه ایمنی و اجرای بیشتر |
| ارتفاع سازه | داربست و تجهیزات ایمنی بیشتر |
| کیفیت پیچ و واشر | صرفهجویی در این بخش پرهزینهترین اشتباه است |
| نوع عایق زیرسقفی | از نمد قیری تا ساندویچ پانل |
برای برآورد دقیق، قیمت روز ورق گالوانیزه از تولیدکنندگان و مراکز معتبر استعلام شود، زیرا نوسانات قیمت آهن و ارز تأثیر مستقیم بر قیمت نهایی دارد.
کلیات آموزش نصب ورق شیروانی فلزی بر روی سقف
اجرای سقف شیروانی با ورق گالوانیزه یک فرآیند مهندسی است، نه صرفاً یک کار ساختمانی ساده. سعی کردیم در این مطلب مراحل ساخت شیروانی فلزی اعم از آهن کشی، زیرسازی، انتخاب صحیح نوع فرمینگ بر اساس شرایط اقلیمی، محاسبه دقیق شیب، زیرسازی مستحکم با پرلینهای تراز، پیچ کوبی با گشتاور صحیح، و آببندی کامل نقاط حساس هر یک بهتنهایی اهمیت حیاتی دارند و کمبود در هر مرحله میتواند عمر کل سازه را به خطر بیندازد.