انتخاب صحیح سایز لوله فلزی نقش مهمی در پایداری و عملکرد مناسب سیستمهای لولهکشی ساختمانی، ماشینآلات و نیروگاهها دارد. زیرا ضخامت و قطر این لولهها باید متناسب با فشار سیالات عبوری باشد تا از نشتی و ترکخوردگیشان جلوگیری شود. برای آشنایی بیشتر با مشخصات لوله، در این مطلب قصد داریم جدول سایز لوله های آهنی بر اساس استانداردهای روز بر اساس NPS و DN را ارائه دهیم و درباره نحوه تشخیص سایز لوله توضیح دهیم. با ما همراه باشید.
جدول سایز لوله های آهنی
در جدول زیر NPS یا سایز اسمی (Nominal Pipe Size) و DN یا قطر استاندارد (Diameter Nominal) لوله های آهنی درج شده است.
در جدول بالا NPS سایز لولههای فولادی بر حسب اینچ و سایز DN بر حسب میلیمتر را مشاهده میکنید.
نحوه تشخیص سایز لوله فلزی
نحوه تشخیص سایز لوله آهنی بر اساس سیستمهای اندازهگیری مختلفی انجام میشود که هریک برای استانداردی خاص مانند EN یا ASTM بهکار برده میشوند. برای تعیین سایز لولههای فولادی سه روش وجود دارد:
- IPS یا اندازه لوله آهنی (Iron Pipe Size)
- NPS یا اندازه اسمی لوله (Nominal Pipe Size)
- DN یا قطر اسمی (Nominal Diameter)
امروزه سایز لولهها بر اساس NPS و DN بیان میشود. معمولا اولین ستون در جدول استاندارد سایز لوله به این دو مورد اختصاص داده میشود. در ادامه قصد داریم هریک از این استانداردها را بررسی کنیم.
سیستم اندازه لوله آهنی یا IPS
این استاندارد، از استانداردهای قدیمی برای تشخیص سایز لوله است که دیگر کارایی ندارد. به طور خلاصه، استاندارد IPS عددی تخمینی از قطر داخلی (ID) لوله را نشان میدهد. این سیستم در اوایل قرن ۱۹ میلادی مورد استفاده قرار گرفت و تا اواسط قرن ۲۰ نیز کاربرد داشت. به دلیل مغایرت این سیستم اندازهگیری با روشهای تولید لوله در قرن ۲۱، این استاندارد نیز منسوخ شد.
سیستم اندازه اسمی لوله یا NPS
این روش اندازهگیری بیشتر در استانداردهای آمریکایی مورد استفاده قرار میگیرد و ابعاد لوله را بر حسب اینچ (Inch) نشان میدهد.
این عدد بهطور دقیق برابر با قطر خارجی (OD) یا داخلی لوله نیست؛ بلکه عددی تقریبی برای شناسایی لولهها است. در نتیجه نمیتواند به عنوان روشی برای نحوه تشخیص سایز لوله قرار بگیرد. برای مثال ممکن است اندازه اسمی لوله برابر با NPS ۳ باشد، اما قطر خارجی واقعی آن ۱/۲ ۳ اینچ یا ۸۸.۹ میلیمتر باشد.
سیستم قطر اسمی لوله یا DN
قطر اسمی لوله یا DN، معادل اروپایی NPS است و بر حسب میلیمتر بیان میشود. قطر اسمی لوله یا DN نشاندهنده اندازه تقریبی قطر داخلی بر حسب میلیمتر است. نکتهای که باید به آن توجه شود این است که DN نباید برابر با قطر خارجی لوله درنظر گرفته شود؛ زیرا باعث بروز خطا در اندازهگیری میشود. برای مثال لولهای باDN 20، دارای قطر داخلی ۲۰ میلیمتر نیست؛ بلکه ۲۲ میلیمتر است.
نکته: برای تبدیل NPS به DN در لولههای بزرگتر از 4 اینچ، کافی است عدد NPS را در 25 ضرب کنید.
ضخامت لوله چگونه اندازهگیری میشود؟
مورد دیگری که در جدول سایز لوله های آهنی دیده میشود، ضخامت لوله است. برای مشخصکردن ضخامت لوله (برابر با اختلاف قطر داخلی و قطر خارجی) از دو روش زیر استفاده میشود:
- روش اسکجل یا رده لوله: رده یا Schedule که با علامت SCH نشان داده میشود.
- روش وزنی: سیستم IPS که وزن لوله فلزی را با واحد کیلوگرم بر متر (Kg/m) بیان میکند.
در ادامه درباره این دو روش برای اندازهگیری ضخامت لولههای فولادی توضیح میدهیم:
روش وزنی
بر اساس این روش، لولهها به سه گروه وزنی زیر تقسیم میشوند:
- S یا STD (دیواره استاندارد)
- XS (دیواره ضخیم)
- XXS (دیواره با ضخامت مضاعف)
این گروههای وزنی بر اساس معتبرترین استاندارد ابعادی لولههای فولادی در جهان، یعنی ASME B36.10M هستند.
روش اسکجل یا رده لوله
این استاندارد، ضخامت اسمی لوله را نمایش میدهد. رده لوله، یک سیستم استاندارد است که برای طبقهبندی و تعیین ضخامت این فراوردههای فولادی بهکار میرود. عدد اسکجل، نشانگر مقدار تقریبی نسبت فشار عملیاتی به تنش مجاز دیواره لوله است. هرچه این عدد بزرگتر باشد، ضخامت لوله افزایش مییابد. برای مثال لوله مانیسمان رده ۴۰ دارای ضخامت کمتری از لوله مانیسمان رده ۸۰ است.
نکته: افزایش رده لوله به معنای افزایش ضخامت لوله است، در حالی که قطر خارجی لوله ثابت باشد. به عبارت دیگر با افزایش رده لوله، قطر داخلی آن کاهش مییابد و ضخامت آن بیشتر میشود.
در این متن درباره سایز اسمی و واقعی انواع لوله فلزی اطلاعاتی ارائه کردیم و همینطور فایل PDF جدول سایز لوله های آهنی را برای دانلود در این صفجه قرار دادیم. چنانچه سوالب در رابطه با نحوه تشخیص سایز لوله دارید لطفا در بخش نظرات مطرح نمایید.