در خریدوفروش فولاد، یکی از دغدغههای اصلی خریداران این است که محصولی که دریافت میکنند دقیقاً همان چیزی باشد که کارخانه تولید کرده است. به همین دلیل، کارخانهها از ابزاری به نام هیت نامبر (Heat Number) یا همان شماره ذوب استفاده میکنند؛ شناسهای یکتا که برای هر مرحله ذوب فولاد ثبت میشود و عملاً نقش شناسنامه محصول را برعهده دارد.
زمانی که فولاد در کوره ذوب میشود، اطلاعات مهمی مانند ترکیب شیمیایی، شرایط ذوب، نوع ریختهگری و استانداردهای تولید ثبت میگردد. این مجموعه داده زیر یک کد واحد ذخیره میشود و آن کد همان هیت نامبر است. این شماره معمولاً روی پلاک محصول، لبه ورق، بدنه میلگرد یا روی گواهی فنی کارخانه (MTC) درج میشود تا در تمام مراحل جابهجایی و انبارداری، امکان ردیابی کامل محصول وجود داشته باشد.
به بیان ساده، هیت نامبر پلی است میان محصولی که در دست خریدار است و اطلاعات فنی دقیقی که در کارخانه برای آن محصول ثبت شده؛ ابزاری که هم به خریدار اطمینان میدهد و هم فرآیند کنترل کیفیت را امکانپذیر میکند.
اهمیت Heat number
هیت نامبر فقط یک عدد چاپشده نیست؛ ابزاری است برای کنترل کیفیت. با کمک این کد میتوان مسیر تولید فولاد را از لحظه ذوب تا لحظه تحویل دنبال کرد. این موضوع بهخصوص برای محصولاتی مثل میلگرد، تیرآهن و ورق اهمیت دارد؛ زیرا بسیاری از تصمیمات مهندسی به نوع و خواص مواد اولیه وابسته است. هیت نامبر نقش شناسنامه را برای تیرآهن و میلگرد و ورق ایفا میکند.
از سوی دیگر، وجود هیت نامبر باعث میشود خریدار بتواند مطمئن شود محصول مطابق استاندارد مورد انتظار تولید شده و از ترکیب شیمیایی صحیح برخوردار است. این موضوع همچنین مانع از عرضه محصولات بیهویت یا تقلبی در بازار میشود و شفافیت بیشتری ایجاد میکند.
اگر محصول در چند مرحله بستهبندی یا حمل شده باشد، همچنان این شماره ثابت میماند و به خریدار امکان میدهد مطمئن شود ورقی که تحویل گرفته دقیقاً همان محصول ثبتشده در گواهی است. همین قابلیت ردیابی، یکی از مهمترین دلایل استفاده از هیت نامبر در صنعت فولاد است.
هیت نامبر چه اطلاعاتی به ما میدهد؟
هیت نامبر یک محصول استاندارد معمولا اطلاعات زیر را به ما میدهد:
- ترکیب شیمیایی فولاد: درصد عناصر مهمی مثل کربن، سیلیسیم، منگنز، فسفر و گوگرد که تعیینکننده نوع و کیفیت فولاد هستند.
- خواص مکانیکی: نتایج تستهای کشش، خمش، سختی و ضربه که نشان میدهد محصول تحت فشار یا بار چگونه رفتار میکند.
- شماره ذوب و شماره ریختهگری: اطلاعاتی که مشخص میکند محصول در کدام دما و در چه فرآیند ریختهگری تولید شده است.
- تاریخ تولید: زمان دقیق ذوب یا ریختهگری که برای انبارداری، کنترل کیفیت و ردیابی اهمیت دارد.
- کارخانه تولیدکننده: نام یا کد واحد تولیدی که هیت نامبر را صادر کرده است. مهمترین اطلاعاتی که مشتریان به دنبال آن هستند نام کارخانه است که به عنوان علائم اختصاری نیز از آنها یاد میشود.
مطلب مرتبط: علائم اختصاری تیرآهن، تولیدکنندگان میلگرد - استاندارد مورد استفاده: استانداردهایی مثل ASTM، BS یا ISIRI که خطوط تولید بر اساس آنها کنترل شدهاند.
این اطلاعات باعث میشود هیت نامبر به یک ابزار قابل اعتماد برای مهندسان، ناظران پروژه و خریداران تبدیل شود؛ زیرا از طریق همین دادهها میتوان مطمئن شد محصول ارائهشده دقیقاً مطابق استاندارد و مشخصاتی است که انتظار میرود.
در چه محصولاتی هیت نامبر وجود ندارد؟
هیت نامبر مخصوص ذوب است پس محصولاتی ک فقط نورد میشوند (مثل پروفیل) هیت نامبرشان با هیت نامبر ماده اولیه قبل از نورد یکی است. به عنوان مثال، اگر پروفیل با ورق فولاد مبارکه تولید شده باشد،همان هیت نامبر ورق در گواهی محصول ذکر میشود.
نحوه استعلام هیت نامبر
برای اطمینان از اصالت محصول، استعلام هیت نامبر یک مرحله اساسی است. این کار معمولاً از سه روش انجام میشود:
روش اول: مقایسه با گواهی فنی
رایجترین و معتبرترین روش، تطبیق هیت نامبر روی محصول با هیت نامبر درجشده در گواهی کارخانه است.
اگر دو عدد با هم یکسان نباشند، باید به اصالت محصول شک کرد.
روش دوم: استعلام از کارخانه یا نماینده رسمی
بعضی کارخانهها امکان استعلام مستقیم شماره ذوب را فراهم میکنند.
با ارائه هیت نامبر، میتوان از پشتیبانی کارخانه درخواست کرد اطلاعات مرتبط با آن ذوب را بررسی و تأیید کند.
روش سوم: بررسی اسناد بار و فاکتور
در بسیاری از بارنامهها، پکینگلیستها و فاکتورها، هیت نامبر درج میشود.
اگر شماره روی محصول با اسناد همراه بار همخوانی نداشته باشد، احتمال خطا یا جابهجایی وجود دارد.
جمعبندی
هیت نامبر را میتوان شناسنامه واقعی هر محصول فولادی دانست؛ کدی که ارتباط مستقیم میان محصول و اطلاعات فنی کارخانه ایجاد میکند. با بررسی این شماره در گواهی فنی، میتوان به ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، تاریخ تولید و استانداردهای بهکاررفته دسترسی پیدا کرد و از اصالت کالا مطمئن شد. این ویژگی باعث میشود هیت نامبر از مهمترین ابزارهای کنترل کیفیت در خریدوفروش فولاد باشد؛ چه برای محصولات داخلی و چه خارجی.
در نهایت، بهترین توصیه برای خریداران این است که پیش از نهاییکردن خرید، هیت نامبر محصول را با اسناد کارخانه تطبیق دهند تا از صحت و یکسان بودن کالا اطمینان پیدا کنند.