در این مطلب، به علت شوره زدن ورق گالوانیزه، نحوه پیش گیری و رفع آن پرداخته شده است. همچنین اینکه چه میزان شوره در ورق گالوانیزه مجاز است و نیاز به اقدام ندارد هم بررسی شده است.
اگر شما هم یکی از مصرف کنندگان ورق گالوانیزه هستید، خواندن این نوشته را به شما پیشنهاد میکنیم.
شوره سفید چیست و چرا روی ورق گالوانیزه ایجاد میشود؟
شوره سفید (به انگلیسی: White Rust) نوعی خوردگی سطحی روی پوشش روی ورق گالوانیزه است؛ نه زنگزدگی خود فولاد. این نکته مهم است، چون خیلیها تصور میکنند دیدن لکه سفید یعنی ورق زنگ زده و از بین رفته، در حالیکه در اغلب موارد فقط لایه محافظ روی واکنش نشان داده است، نه هسته فولادی.
پوشش گالوانیزه از فلز روی (Zn) تشکیل شده و وظیفهاش این است که قبل از فولاد اکسید شود و از آن محافظت کند. وقتی ورق در شرایط رطوبتی نامناسب قرار بگیرد، روی با آب و اکسیژن واکنش میدهد و ترکیباتی مثل “روی هیدروکسید” به فرمول شیمیایی Zn(OH)₂ تشکیل میشود که به شکل لکههای سفید یا پودری روی سطح ورق گالوانیزه دیده میشود.
اگر این شرایط ادامه پیدا کند، واکنش تشدید میشود و ممکن است بخشی از ضخامت پوشش روی کاهش یابد.
منظور از شرایط رطوبتی نامناسب چیست؟
شاید این سوال برایتان پیش بیاید: “مگر ورق گالوانیزه نباید برابر رطوبت مقاوم باشد؟ پس چرا واکنش انجام میشود؟” و اما پاسخ:
منظور از شرایط نامناسب، هوای دارای رطوبت نیست. بلکه شوره تقریباً همیشه نتیجهی رطوبت محبوس است. یعنی در انبار داری، رطوبت بین دو ورق گالوانیزه محبوس شده و مورد تهویه قرار نمیگیرد در نتیجه واکنش با فشار عامل بیرونی انجام میشود. مهمترین عوامل عبارتاند از:
- قرار گرفتن ورقها به صورت فشرده بدون فاصله
- بستهبندی پلاستیکی بدون تهویه
- نگهداری در انبار مرطوب یا روی زمین سیمانی سرد
- تعریق ناشی از اختلاف دمای شب و روز
- تخلیه بار در هوای بارانی بدون خشککردن بعدی
- حمل دریایی یا بینشهری طولانی در شرایط رطوبتی
نکته مهم انبارداری ورق گالوانیزه: اگر ورق در فضای باز ولی با گردش هوای مناسب باشد، احتمال شوره کمتر از حالتی است که داخل بستهبندی کاملاً کیپ قرار گرفته باشد.
نحوه تشخیص شوره از زنگ زدگی
جدول زیر به خوبی تفاوت این دو را برای ما مشخص میکند:
| ویژگی | شوره سفید | زنگزدگی فولاد |
|---|---|---|
| رنگ | سفید / خاکستری روشن | قهوهای / قرمز |
| محل خوردگی | روی پوشش روی | روی خود فولاد |
| خطر فوری | معمولاً کم (در مراحل اولیه) | بالا |
| قابلیت رفع | اغلب قابل تمیز شدن | غیرقابل بازگشت |
اگر لکهها سفید باشند و زیر آن سطح فولاد دیده نشود، معمولاً با شوره طرف هستیم. اما اگر نقاط تیره یا قرمز دیده شود، یعنی پوشش روی از بین رفته و فولاد در معرض خوردگی قرار گرفته است.
آیا شوره به معنای خراب شدن ورق است و ورق دیگر قابل استفاده نیست؟
شوره در مراحل اولیه بیشتر یک مسئله ظاهری است اما اگر لایه پودری ضخیم باشد، سطح پوسته پوسته شود یا لکهها به رنگ تیره در بیایند، آنوقت احتمال کاهش محسوس ضخامت پوشش وجود دارد و باید دقیقتر بررسی شود.
پس دیدن شوره بهتنهایی دلیل برای اسقاط ورق نیست. معیار تصمیمگیری شدت آسیب به پوشش است، نه صرفاً وجود لکه سفید. به سه حالت زیر توجه کنید:
شوره سطحی و پودری (مرحله خفیف)
اگر ویژگیهای زیر را در ورق مشاهده کردید:
- لکه سفید یا خاکستری روشن
- حالت گچی و پودری
- سطح زیر آن صاف و یکدست
- بدون تغییر رنگ تیره یا قرمز
در این حالات معمولاً ضخامت پوشش روی هنوز حفظ شده است.
این نوع شوره اغلب با تمیزکاری ملایم برطرف میشود و ورق از نظر فنی قابل استفاده است، بهخصوص در پروژههای صنعتی، سوله یا زیرسازی که ظاهر اولویت اول نیست و نیازی به تعویض نیست.
شوره متوسط با تغییر بافت سطح
اگر ویژگیهای زیر را در ورق مشاهده کردید:
- لکههای متراکمتر
- سطح کمی زبر شده
- احتمال کاهش جزئی ضخامت پوشش
- هنوز اثری از زنگ قرمز دیده نمیشود
در این حالت اگر قصد دارید در فضای داخلی استفاده کنید منعی وجود دارد اما اگر قرار است در فضای بیرونی استفاد شود، باید بدانید که ریسک خوردگی آینده بیشتر میشود. در این مرحله بهتر است ضخامت پوشش (در صورت امکان با دستگاه ضخامتسنج) بررسی شود.
شوره شدید همراه با نقاط تیره یا قرمز
اگر ویژگیهای زیر را مشاهده کردید، یعنی پوشش علا آسیب دیده است:
- پوستهپوسته شدن
- کاهش محسوس لایه روی
- دیده شدن نقاط تیره یا قهوهای
- احتمال شروع خوردگی فولاد
اگر ورق در سازهای استفاده شود که در معرض رطوبت مداوم است، احتمال خوردگی سریعتر وجود دارد. در پروژههای حساس یا سازههای بیرونی، بهتر است مرجوع یا تعویض شود. در کاربردهای موقت یا داخلی، ممکن است هنوز قابل استفاده باشد، اما ارزش اقتصادی باید سنجیده و محتاطانه تصمیم گرفته شود.
بررسی ارزش خرید ورق شور زده
بسیاری از ورقهای شورهزده در بازار با قیمت پایینتر معامله میشوند. اگر کاربرد سازهای سنگین یا محیط خورنده در کار نباشد، ممکن است از نظر اقتصادی تصمیم قابل قبولی باشد. اما اگر پروژه نمایان، حساس یا بلندمدت است، صرفهجویی اولیه میتواند بعدها هزینهزا شود.
روشهای عملی و مرحلهبهمرحله رفع شوره ورق گالوانیزه
هدف، حذف ترکیبات سطحی است نه سایش دادن پوشش روی. هر روشی که ضخامت پوشش را کم کند، در واقع عمر ورق را کوتاه میکند.
رفع شوره سطحی (رایجترین):
کافیست از یک پارچه نرم استفاده کرده و روی سطح بکشید. توجه کنید که از سیم ظرفشویی فلزی استفاده نشود.
اگر لکه همچنان باقی مانده بود از محلول آب و سرکه سفید رقیق استفاده کنید. در صورت عدم دسترسی به سرکه، از شوینده ملایم استفاده کنید. بعد از شستشو، خشک کردن را فراموش نکنید.
رفع شوره متوسط (لایه کمی زبر)
طبق مراحل زیر اقدام کنید:
- پاکسازی ملایم اولیه: از برس صنعتی نرم یا پد اسکاچغیر فلزی بدون فشار بیش از حد استفاده کنید.
- محلول اسیدی ملایم: در برخی موارد از محلولهای ضعیف اسیدی مخصوص فلزات گالوانیزه استفاده میشود اما استفاده از اسید قوی (مانند جوهر نمک) کاملاً اشتباه است و پوشش روی را تخریب میکند.
- در صورتی که تمایل دارید، میتوانید یک لایه محافظ موقت (روغن سبک صنعتی) اعمال کنید.
رفع شوره شدید ورق گالوانیزه
اگر فولاد نمایان شده باشد، برای پروژههای حساس تعویض ورق گالوانیزه یا استفاده از رنگهای مخصوص دارای روی (zinc-rich paint) برای ترمیم موضعی پیشنهاد میشود. در صورتی فقط روکش آسیب دیده باشد، میتوانید با سنباده نرم برای یکنواخت سازی سطح اقدام کنید.
نحوه پیش گیری شوره زدن ورق گالوانیزه و جمع بندی
شوره سفید در اکثر موارد سطحی است و با تمیزکاری ملایم حل میشود. مهمتر از رفع شوره، جلوگیری از تکرار آن در انبار است و بهتر از موارد زیر را رعایت کنید:
- ورقها را روی زمین سیمانی یا خاکی نگذارید از پالت چوبی استفاده کنید.
- محل انبار باید دارای تهویه باشد.
- بسته بندی را در محیط مرطوب باز نکنید
- بین ورق های فاصله ایجاد کنید
اگر هوا بتواند بین ورقها جریان داشته باشد و رطوبت حبس نشود، احتمال شوره بهطور چشمگیری کاهش پیدا میکند. مشکل اصلی آب و رطوبت نیست؛ رطوبت گیر افتاده است.